Phạn cổ là gì?

1 Sao2 Sao3 Sao4 Sao5 Sao (2 bình chọn, trung bình: 5,00 trên 5)
Loading...

Phạn cổ là tên gọi khác của trống cơm, một loại nhạc cụ dân tộc quen thuộc của Việt Nam. Theo chữ Nho, Phạn mang nghĩa là “cơm” và Cổ có nghĩa là “cái trống”. Đây là nhạc cụ thuộc bộ gõ, họ màng rung, chi vỗ. Trống cơm đã đi sâu vào đời sống âm nhạc dân gian người Việt qua bài dân ca “Trống cơm”.

Nguồn gốc

Theo An Nam Chí Lược của Lê Tắc , trống cơm nguyên là nhạc khí của người Chiêm Thành (người Chăm), tên gốc là phạn sĩ, sau đó du nhập vào nước ta.
Từ thế kỷ 10, trống cơm đã xuất hiện ở Việt Nam (đời nhà Lý). Trước khi đánh trống người ta thường dùng cơm nghiền, sau đó bôi vào hai mặt trống để định âm giúp âm trong và rõ, tục gọi là cho “ấm tiếng”. Cũng chính vì vậy mà trống được gọi là trống cơm hay phạn cổ.

Cấu tạo trống

Phạn cổ (trống cơm)
Phạn cổ (trống cơm)

Trống cơm có 2 mặt trống hình tròn bằng nhau, đường kính khoảng 15 – 17 cm. Mặt trống bịt da, đường viền buộc bằng sợi mây hay da (dây xạ) kéo từ đầu trống này sang đầu trống kia để chỉnh độ căng giữa 2 mặt trống.

Tang trống bằng gỗ hình ống tròn dài khoảng 56 – 60 cm, hai đầu hơi khum lại, đường kính ở tang trống đoạn giữa lớn hơn đường kính mặt trống. Tang trống để mộc hoặc sơn đỏ

Có loại trống cơm đường viền đóng bằng đinh tre vào tang trống. Người ta trét cơm (thường là cơm nóng) vào giữa để định âm. Nếu trét nhiều cơm thì âm thanh phát ra trầm, ít cơm thì âm thanh sẽ cao hơn. Mặt trầm gọi là mặt thổ, mặt cao là mặt kim.

Trống cơm có âm thanh vang nhưng mờ đục, diễn tả tốt tình cảm buồn, sâu sắc. Tùy theo chất cơm trét mặt trống âm thanh phát ra sẽ có chất lượng tốt hay xấu tương ứng.

Biểu diễn trống cơm

Để diễn trống này người ta đeo trống bằng 1 dây da quàng qua cổ, đặt trống ngang trước bụng rồi dùng 2 tay vỗ vào 2 mặt trống. Tay trái vỗ vào mặt “thổ” phát ra âm trầm, tay phải vỗ vào mặt “kim” phát ra âm cao.

Trống cơm được coi là một nhạc cụ cần thiết trong các phường nhạc bình dân. Từ những nhạc dạo hành khi rước thần hoặc đưa ma (nhạc lễ Nam Bộ) đến những đám hát tuồng chèo. Và bao giờ tiếng trống cơm cũng giữ nhịp cho điệu nhạc.

Viết một bình luận