Giấc ngủ không đối xứng là gì? Con người có thể thức và ngủ cùng một lúc không?

Nhiều loài động vật cần ngủ, ngay cả những loài sứa không có não cũng đi vào trạng thái giống như ngủ, khi mà chúng bơi và phản ứng chậm hơn với các chuyển động xung quanh. Những mối đe dọa mà động vật phải đối mặt không mất đi khi chúng ngủ. Đó là lý do tại sao một loạt loài chim và động vật có vú sở hữu giấc ngủ không đối xứng, nơi một số bộ phận của não thay phiên nghỉ ngơi trong khi phần còn lại vẫn trong trạng thái hoạt động. Và con người cũng không ngoại lệ.

Cơ chế hoạt động của giấc ngủ không đối xứng như thế nào?

Tất cả các bộ não của động vật có xương sống đều bao gồm hai bán cầu: bán cầu não phải và bán cầu não trái. Hoạt động của 2 bán cầu não thường giống nhau trong giấc ngủ toàn phần. Nhưng trong giấc ngủ không đối xứng, một bán cầu não có thể ở trạng thái ngủ sâu trong khi bán cầu còn lại ở trạng thái ngủ nhẹ hơn. Thậm chí với phiên bản giấc ngủ đơn bán cầu, một bán cầu có thể hoàn toàn tỉnh táo trong khi bán cầu kia đang chìm trong giấc ngủ sâu.

Hoạt động của 2 bán cầu não thường giống nhau trong giấc ngủ toàn phần.

Một số ví dụ trong thế giới động vật

Ở loài cá heo mũi chai, vì là loài động vật có vú sống dưới nước nên nhịp thở của chúng được kiểm soát một cách có ý thức, chúng phải lấy không khí trên mặt biển vài phút một lần nếu không sẽ chết đuối. Khi có một chú cá heo con mới sinh, chúng phải bơi theo bầy đàn liên tục trong nhiều tuần để tránh xa các mối nguy hiểm. Vì vậy, cá heo ngủ đơn bán cầu. Điều này cho phép chúng tiếp tục bơi và thở trong khi bộ não đang nghỉ ngơi.

Tương tự, hải cẩu có thể mất hàng tuần để kết thúc cuộc di cư trên biển. Chúng chìm vào giấc ngủ đơn bán cầu trong khi lơ lửng theo chiều ngang, giữ lỗ mũi trên mặt nước, nhắm một mắt phía trên và mở một mắt dưới nước. Điều này có thể giúp chúng cảnh giác với các mối đe dọa từ kẻ săn mồi.

Hải cẩu có thể chìm vào giấc ngủ đơn bán cầu trong khi lơ lửng theo chiều ngang.

Một số loài chim cũng sở hữu khả năng ngủ không đối xứng. Vịt trời ngủ thành đàn và một số con ở nằm ở ngoài rìa thường ngủ trong tư thế cảnh giác. Với đôi mắt hướng ra ngoài mở để đề phòng các mối nguy hiểm và bán cầu não tương ứng của chúng cũng hoạt động nhiều hơn.

Các loài chim khác sử dụng khả năng này khi di cư giữa không trung. Trong khi thực hiện các chuyến bay xuyên đại dương không ngừng nghỉ kéo dài tới 10 ngày, các loài chim nhỏ có thể ngủ bằng một hoặc cả hai bán cầu cùng một lúc. Nhưng sự thật chúng vẫn ngủ ít hơn 8% so với giấc ngủ khi ở trên cạn, cho thấy sức chịu đựng tuyệt vời đối với tình trạng thiếu ngủ.

Các loài chim nhỏ có thể ngủ bằng một hoặc cả hai bán cầu cùng một lúc.

So sánh giấc ngủ không đối xứng và giấc ngủ toàn phần

Hiện vẫn chưa rõ liệu giấc ngủ không đối xứng có mang lại những lợi ích giống như giấc ngủ ở cả hai bán cầu hay không và điều này khác nhau như thế nào giữa các loài. Trong một thí nghiệm, hải cẩu dựa vào giấc ngủ không đối xứng trong những trường hợp cần cảnh giác. Nhưng khi đến nơi an toàn như lên bờ, chúng chìm vào giấc ngủ toàn phần cả 2 bán cầu, điều này cho thấy giấc ngủ toàn phần giúp chúng phục hồi tốt hơn.

Khi lên bờ, hải cẩu lại chìm vào giấc ngủ toàn phần cả 2 bán cầu.

Trong khi đó, một số nghiên cứu cho thấy, loài cá heo có thể duy trì mức độ tỉnh táo cao trong ít nhất năm ngày. Bằng cách chuyển đổi luân phiên thời gian nghỉ ngơi giữa 2 bán cầu, chúng sẽ có được vài giờ ngủ sâu ở mỗi bán cầu trong ngày. Đây có thể là lý do tại sao chỉ cần giấc ngủ đơn bán cầu đã đáp ứng đủ nhu cầu nghỉ ngơi của cá heo.

Loài cá heo có thể duy trì mức độ tỉnh táo cao trong ít nhất năm ngày.

Giấc ngủ không đối xứng ở người

Đã bao giờ bạn thức dậy lờ đờ sau đêm đầu tiên ở một nơi ở mới? Một phần bộ não của bạn có thể đã ngủ qua đêm. Những cuộc nghiên cứu đã cho thấy rằng nhiều tình nguyện viên ngủ không ngon giấc trong đêm đầu tiên ở phòng thí nghiệm. Vào năm 2016, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng “hiệu ứng đêm đầu tiên” này là một phiên bản của giấc ngủ không đối xứng ở người.

Khi tiếp xúc với âm thanh không thường xuyên, bán cầu não trái dễ bị kích thích hơn.

Họ thấy rằng, trong đêm đầu tiên, những người tham gia trải nghiệm giấc ngủ sâu hơn ở bán cầu não phải và giấc ngủ nhẹ hơn ở bán cầu trái của họ. Khi tiếp xúc với âm thanh không thường xuyên, bán cầu não trái dễ bị kích thích hơn và tạo ra những tín hiệu cảm nhận từ môi trường. Những người tham gia thí nghiệm cũng dễ bị đánh thức hơn trong đêm đầu tiên so với khi trải qua giấc ngủ sâu ở cả hai bán cầu trong những đêm tiếp theo.

Điều này cho thấy rằng, giống như các loài động vật khác, con người cũng sử dụng giấc ngủ không đối xứng để cảnh giác, đặc biệt là trong những môi trường xa lạ. Tuy là không có nguy hiểm như các loài động vật khác nhưng dù sao đó vẫn là một cơ chế tuyệt vời.


like
share
comment


Bài viết mới

Sự thật đằng sau tin đồn hẹn hò của rapper Loco và diễn viên Lee Sung Kyung là gì?

Qua hai bài đăng có nhiều điểm tương đồng lần lượt xuất hiện trên tài khoản mạng xã hội của hai nghệ sĩ, tin đồn hẹn hò giữa rapper Loco và diễn viên Lee Sung Kyung đã được khán giả bàn luận sôi nổi.

5s Giải Nghĩa: OCD là gì? Có phải cứ thích dọn dẹp là bị OCD?

OCD không đơn giản là ưa sạch sẽ, thích dọn dẹp, muốn mọi thứ phải hoàn hảo. Vậy OCD nghĩa là gì? Hãy cùng Vietcetera tìm hiểu về chứng rối loạn này.

Gia Lai: Lộc trời sông nước ở hồ thủy điện Plei Pai là con gì mà dân ham lội xuống bắt?

“Nắng nhiều nước cạn dưới sông/Em đi cào hến cho chồng em ăn”. Lời ca theo gió từ dưới lòng hồ thủy lợi Plei Pai (huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai) vọng lên gây nhiều chú ý.

Vùi mình trong lạc thú vẫn không biết "sướng" là gì, cô gái bị nhiều người chê cười nhưng nghe chuyên gia lý giải thì không khỏi xót xa

Lao đầu vào những cuộc "chơi" để cố tìm cho mình thứ gọi là "thăng hoa", "lên mây", đáng tiếc cô gái trẻ này lại chỉ nhận được thứ không cảm xúc. Hành động cố tìm kiếm ấy còn khiến cô mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục...

Ý nghĩa tên dự án “4+1” của BLACKPINK là gì mà khiến cộng đồng BLINKs phấn khích tột độ

Kỷ niệm 5 năm debut của BLACKPINK vào tháng 8 tới đây, YG đã tung ra dự án mang tên “4+1” hứa hẹn nhiều hoạt động vô cùng hấp dẫn. Mới đây, ý nghĩa của cái tên “4+1” đã được tiết lộ, khiến cho cộng đồng BLINKs khắp nơi dậy sóng vì phấn khích.

Tây Du Ký: Yếu điểm duy nhất Tôn Ngộ Không từng thừa nhận với 2 sư đệ là gì?

Dù được ca ngợi là nhân vật thần thông quảng đại, mạnh mẽ bậc nhất nhưng Tôn Ngộ Không vẫn có một yếu điểm duy nhất mà ít ai để ý khi xem Tây Du Ký.

Điều kiện để một vắc-xin được cấp phép sử dụng khẩn cấp là gì?

Theo Bộ Y tế Việt Nam, điều kiện để một vắc-xin được cấp phép khẩn cấp là phải trải qua 3 giai đoạn thử nghiệm lâm sàng.

Túi trữ sữa mẹ là gì? Túi trữ sữa có tái sử dụng được không?

Túi trữ sữa là sản phẩm khá phổ biến đối với các bà mẹ cho con bú bằng sữa mẹ, loại túi này khá phổ biến và an toàn. Thế nhưng túi trữ sữa có tái sử dụng được không?
BPA

Thạch nam là cây gì mà đang ‘hot’ dù giá tới hơn 1 triệu đồng một cành?

Nhiều người trẻ tìm mua thạch nam thanh mảnh lá xanh tươi với giá mỗi cành từ 350.000 đến hơn 1 triệu đồng. Thạch nam là cây gì mà cành lá của nó có giá cao như vậy?

Bài viết khác

Tư thế ngồi đúng khi làm việc với máy tính là gì?

Rất nhiều người gặp phải tình trạng đau lưng do ngồi máy tính trong thời gian dài. Hậu quả là các bệnh xương khớp như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, đau dây thần kinh tọa,... Vậy tư thế ngồi đúng khi làm việc với máy tính chính xác là gì?

Hậu Giang: Mía chục là mía gì mà vụ này nông dân chặt đến đâu bán hết đến đó?

Thời điểm này, nhiều nông hộ trồng mía chục ở huyện Phụng Hiệp (tỉnh Hậu Giang) rất phấn khởi, bởi giá mía bán chục hiện đang ở mức cao.

Ngồi điều hòa cả ngày mà vẫn đẫm mồ hôi, là bệnh gì?

Mồ hôi là dạng chất lỏng được thoát qua da chúng ta khi trời nóng. Tưởng chừng như chẳng có vai trò gì, nhưng hóa ra lại liên quan mật thiết đến tình trạng sức khỏe.

Thần số học: Đi tìm số Mặt trời qua ngày sinh và khám phá ấn tượng đầu tiên về bạn trong mắt người khác là gì

Bạn trong mắt người khác vào lần đầu tiên gặp mặt như thế nào, hãy khám phá điều đó qua Thần số học nhé!

Phía sau những tấm biển “không đeo khẩu trang-không vào chợ” ở Khánh Hòa là gì?

Vừa qua, với sự cố gắng nỗ lực của cả hệ thống chính trị, tỉnh Khánh Hòa cơ bản kiểm soát được tình hình dịch bệnh COVID-19. Từ cuối tháng 4 đến sáng ngày 21/6 chưa ghi nhận ca nhiễm nào trong cộng đồng. Tuy nhiên, người dân không được chủ quan và chính quyền cơ sở không được lơ là để giữ vững thành quả chống dịch.

Giả dược là gì? Giải mã tác dụng đặc biệt của giả dược

Một số người có thể được lập trình về mặt di truyền để cảm thấy khá hơn sau khi dùng các viên thuốc giả dược, trong khi những người khác có thể chỉ lành bệnh với các viên thuốc thực sự, theo một nghiên cứu mới.

Căn bệnh tuyến giáp mà cả Hoài Linh, Phạm Hương, Phương Anh bị là gì?

Thời gian qua, cả Hoài Linh, Phạm Hương và Phương Anh Đào đều công bố mình bị bệnh tuyến giáp. Điều này khiến không ít người tò mò, vậy bệnh tuyến giáp là gì?

'Dragon Ball': Những bộ ngọc rồng quyền năng là gì? (P.2)

Mặc dù cùng là ngọc rồng, nhưng quyền năng của chúng lại có sự khác nhau.

Website hay