Biến thể - biến chủng virus là gì?

Đại dịch COVID-19 đang được kiểm soát khá tốt ở những quốc gia có tốc độ tiêm vắc-xin nhanh. Tuy nhiên, bức tranh trận địa chống dịch toàn cầu đã có sự thay đổi từ khi một số “biến thể - biến chủng virus” ra đời. Đặc biệt nhiều chuyên gia đã dự đoán biến thể Delta, Delta Plus SARS-CoV-2 đang đe dọa "đảo ngược" thành quả chống dịch của thế giới.

Vậy thế nào là biến thể (variant) và biến chủng (mutant)?

Chúng ta có thể hiểu đơn giản như sau: Những thay đổi về bản chất trên bộ gen được gọi là “biến thể”. Sau khi biến đổi thì có những biểu hiện cụ thể, rõ ràng thì gọi là “biến chủng”. Tức là, một tác nhân vi sinh có những thay đổi trên bộ gen và đã thành một chủng mới khác với chủng ban đầu - lúc đó là biến chủng. Ở giai đoạn thay đổi bản chất trên bộ gen được gọi là biến thể, chưa được gọi là biến chủng, do có thể những biến thể này sẽ còn có những biến đổi nữa trước khi ổn định thành biến chủng mới để được đặt tên mới.

Hiện có 4 biến thể SARS-CoV-2 được WHO xếp vào nhóm đáng lo ngại được phát hiện lần đầu tại Anh, Nam Phi, Brazil và Ấn Độ. Cách gọi cũ là thường ghép “biến thể” + “tên quốc gia” là không nên, do nó tạo tâm lý kỳ thị. Vì vậy thống nhất gọi theo ký hiệu bao gồm Alpha, Beta, Gamma và Delta. Trong đó, biến thể Delta được coi là nguy hiểm nhất, là chủng lây nhiễm chủ đạo trên toàn cầu, theo cảnh báo mới đây của WHO.

Virus chỉ nhân lên hoàn toàn trong tế bào sống của vật chủ (vi khuẩn, thực vật, hoặc động vật). Cấu tạo của virus bao gồm lớp vỏ bên ngoài là protein hoặc đôi khi là lipit (cồn, xà bông sát khuẩn là để đánh bay lớp vỏ này), lõi nhân của nó là RNA (SARS-CoV-2 có bộ RNA) hoặc DNA và đôi khi là các enzyme cần thiết cho bước đầu tiên nhân bản của virus.

Trong quá trình nhân bản, bộ gen của virus sẽ có những biến đổi, đặc biệt là những virus có bộ gen là RNA. SARS-CoV-2 có bộ gen là RNA và nó cũng có những thay đổi do những sai lầm khi nhân bản. Những thay đổi đa phần không có ý nghĩa khi nó không làm thay đổi mã di truyền của virus. Nhưng chỉ cần thay đổi ít nhất một mã di truyền thì khi ấy đã đủ tiêu chuẩn thành biến thể.

Biến thể - biến chủng virus là gì?
Biến thể Delta đang khiến các chuyên gia y tế đang vô cùng căng thẳng.

Tuy nhiên, có những biến thể làm cho virus lây lan khó hơn hay thậm chí là chết yểu do không thoát nổi khỏi tế bào chủ được. Nhưng những biến thể giúp virus xâm nhập và lây lan nhanh hơn mới là biến thể sẽ tồn tại và dần dần thay thế các chủng virus ban đầu. Và mấy ngày qua nhân loại đã chứng kiến SARS-CoV-2 hoành hành như thế.

SARS-CoV-2 lây lan được là nhờ trên bề mặt có những protein gai (spike protein) giúp virus bám vào đường hô hấp. Sau khi bám, nó sẽ nhảy sang tế bào biểu mô và nhân bản, sau đó thoát ra khỏi tế bào cũ để xâm nhập vào tế bào mới và lây cho cộng đồng qua đường mũi, miệng.

Nếu sự biến đổi gen làm các “xúc tu” protein gai này hút chặt hơn thì tất yếu dẫn tới lây nhiễm nhanh hơn.

Gần đây, Delta có 2 đột biến khiến nó nguy hiểm hơn phần còn lại gồm L452R (giúp virus dễ lây lan từ người sang người hơn) và E484Q (giúp virus tăng khả năng lẩn tránh hệ miễn dịch, ngay cả người đã mắc COVID-19 cũng có khả năng bị nhiễm biến thể này).

Đến hôm nay, Delta vẫn đang là biến chủng SARS-CoV-2 nguy hiểm nhất. Nếu tiếp tục đột biến, chủng này sẽ gây ra mối đe dọa vô cùng lớn, đó là lý do khiến các chuyên gia y tế đang vô cùng căng thẳng. Với khả năng lây nhiễm cao, biến thể Delta có nguy cơ đảo ngược cả những thành quả chống dịch khá ấn tượng tại các quốc gia có độ tiêm chủng nhanh như Mỹ và châu Âu.

Dù tỷ lệ đạt hiệu quả của các loại vắc-xin đang lưu hành còn khác nhau, nhưng cơ bản cho đến nay vẫn vô cùng giá trị trong việc đối phó với dịch bệnh COVID-19. Trong thời điểm hiện tại thì tiêm chủng đúng liều lượng vẫn là giải pháp vô cùng quan trọng, không chỉ để bảo vệ người dân khỏi tử vong và bệnh nặng, mà còn để nâng cao miễn dịch cộng đồng và giảm thiểu lây nhiễm.

Song song quá trình đó cần phải thực hiện tốt khuyến cáo 5K để hạn chế thấp nhất việc lây lan trong cộng đồng. Thông báo ngay cho cơ sở y tế, bệnh viện gần nhất khi có triệu chứng nghi ngờ mắc COVID-19 và tuyệt đối không tự mua thuốc uống điều trị tại nhà.

Mỗi cá nhân tự giác và vận động người thân, bạn bè tự giác sẽ tạo nên một xã hội tự giác chấp hành quy định phòng, chống dịch.

ThS.Nguyễn Quốc Khánh


like
share
comment


Bài viết mới
Tra từ: ‘Xu cà na’ là gì mà giới trẻ sử dụng phổ biến trên mạng xã hội?

Tra từ: ‘Xu cà na’ là gì mà giới trẻ sử dụng phổ biến trên mạng xã hội?

"Xu cà na" là một cụm từ thường được giới trẻ sử dụng trên mạng xã hội, nhưng không phải ai cũng hiểu hết nghĩa của nó.
Dầu láp xe tay ga có màu trắng đục là bị gì?

Dầu láp xe tay ga có màu trắng đục là bị gì?

Chiếc Honda Lead của tôi gặp tình trạng dầu lap chuyển màu trắng đục dù không đi qua vùng nước ngập hoặc trời mưa, nguyên nhân vì đâu?
Chiến dịch "Bạn khỏe mạnh, Việt Nam khỏe mạnh" là gì mà được cộng đồng mạng chia sẻ nhiệt tình?

Chiến dịch "Bạn khỏe mạnh, Việt Nam khỏe mạnh" là gì mà được cộng đồng mạng chia sẻ nhiệt tình?

Chiến dịch “Bạn Khỏe Mạnh, Việt Nam Khỏe Mạnh” / Chiến dịch này được Vinamilk khởi động từ ngày 22/6 vừa qua với hoạt động đầu tiên là khích lệ mọi người chia sẻ những thói quen tốt cho sức khỏe cùng với năng lượng tích cực. Qua đó, Vinamilk sẽ đóng góp ngân sách là 10 tỷ đồng mua vaccine phòng Covid-19 cho trẻ em từ 12 đến 18 tuổi.
Rio Ferdinand: "Đó là những gì Man Utd cần từ Sancho"

Rio Ferdinand: "Đó là những gì Man Utd cần từ Sancho"

Cựu trung vệ tuyển Anh và Quỷ đỏ có những chia sẻ thẳng thắn trước những thông tin Jadon Sancho sắp gia nhập Manchester United.
Người hùng Artem Dovbyk của đội Ukraine mặc “áo lót thể thao” gây tò mò, thực ra là gì?

Người hùng Artem Dovbyk của đội Ukraine mặc “áo lót thể thao” gây tò mò, thực ra là gì?

Khi người hùng của Ukraine là Artem Dovbyk cởi áo để ăn mừng bàn thắng quyết định, khán giả không chỉ vui mừng cùng với anh, mà còn rất tò mò về món đồ mà anh mặc bên trong áo đội tuyển. Trông nó như một chiếc áo lót thể thao mà nữ giới vẫn mặc vậy. Nhưng thật ra, đó có phải là áo lót thể thao thông thường không?
Tứ nhiếp pháp là gì?

Tứ nhiếp pháp là gì?

Tứ nhiếp pháp là bốn phương pháp thu phục lòng người, dẫn dắt con người đến với Phật Pháp. Bốn pháp này bao gồm: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự.

Bài viết khác

Bình Định: Con vích to, nặng 60kg vừa lên bờ đào hố đẻ trứng thực ra là loài gì?

Ngày 30/6, Chi cục Thủy sản tỉnh Bình Định cho biết, người dân xã Nhơn Hải (TP.Quy Nhơn) vừa phát hiện một cá thể rùa biển thuộc loại Rùa Xanh (dân địa phương gọi là con vích) cân nặng khoảng 60 kg, dài 120 cm bò lên bãi biển xã Nhơn Hải để đẻ trứng vào tối hôm qua.

Singapore dự định "sống chung" với COVID-19 bằng kế hoạch "buông lỏng" đầy táo bạo: Chìa khóa là gì?

Mới đây, ba vị bộ trưởng của Singapore đã đề xuất lộ trình "sống chung" với COVID-19, trong đó bao gồm việc nới lỏng các biện pháp chống dịch sau khi tiêm vaccine cho người dân.

Cây cỏ máu là cây gì? Cây cỏ máu có tác dụng gì đối với sức khoẻ con người?

Cây cỏ máu có thể được biết đến qua dân gian nhưng không phải ai cũng hiểu rõ cỏ máu có tác dụng gì đối với sức khoẻ con người. Thông tin trong bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu cây cỏ máu có tác dụng gì?

Biển Wadden: Vẻ đẹp của thiên nhiên được Google Doodle tôn vinh là gì?

Được công nhận là một trong những di sản thế giới, biển Wadden khiến người nhìn phải thổn thức bởi những gì tạo hóa đã ban cho chúng ta.

AFC gọi màn trình diễn của CLB Viettel là 'không gì ngăn cản nổi'

Trang chủ Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) dành những lời khen ngợi cho đại diện Việt Nam sau chiến thắng 5-0 trước Kaya FC của Philippines.

Biển Wadden là gì mà được Google Doodle tôn vinh hôm nay?

Google Doodle ngày 30.6 tôn vinh Biển Wadden, mạng lưới bãi bồi và cát bãi triều lớn nhất thế giới được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

Website hay